Реклам уу, сүрдүүлэг үү?

Open World-ийнхэн миний найзууд л даа, гэхдээ рекламных нь санаа таалагдахгүй байна, уучлаарай. Хүний хийснийг хоосон үгүйсгэх амархан, бүтээлчээр шүүмжлэх хэцүү. Шууд миалахын оронд яагаад таалагдахгүй байгаа шалтгаанаа хэлье.

1. Хүмүүсийн сонирхлыг татахын тулд цаг үеийн мэдрэмжийг ашигласан байж болно. Гэвч энэ нь эдний үйл ажиллагааг сурталчлах биш тэр аймаар үймээн самууныг санагалзсан, нэхэн дуурссан диннотациар бууж байна. Өвчин зовлон, үхэл хагацал, цус нулимс дагуулсан үйл явдлаар шоудах хэрэггүй.

2. Слоган үгс нь оюутан солилцоогоор АНУ явуулж өгье гэхээсээ "7 сарын 1-нд дахиад үймээн самуун болно. Тиймээс Америк руу зугатаалгая" гэж уриалж байгаа мэт болжээ. Үймээн самуун давтагдахыг баттай мэдэж байгаа учир зохион байгуулагчдын нэг юм бишүү гэсэн хардлагад орох вий, найзуудаа.

3. 2008 оны 7-р сарын 1 бол нийгмийн чанартай үйл ажиллагааны рекламд ашиглаад байхаар бахархалтай, хүмүүсийн сэтгэлзүйг удирдаж, сонирхлыг өдөөх үйл явдал мөн үү. Магадгүй харуул хамгаалалтын шинэ үйлчилгээ нэвтрүүлж байгаа бол урьдчилж сэргийлж байгаа байдлаар ашиглаж болно. Харин "Open World" хөтөлбөрөө хэлтэйнхээ хүчээр үндэсний бахархал төрүүлсэн, омогшуулсан үйл явдлаар товойлгох байж дээ. "Монгол хүн олимпоос алт авч, чансаа өндөр шатарчдыг өмнөө сөхрүүлж чадаж байхад та юугаараа дутах юм. Амралтаараа АНУ-д ажилла, хэл сур, мөнгө хий. Оюутан гэхээрээ л орлогогүй залхуу шоучин гэж ойлгогдсоор явах уу" гэсэн санааг илэрхийлэх маягаар... 70 мянгатай нь холбосон ч яадгийн.

4. Оюутнууд бол залуучууд. Залуу хүмүүст нөхцлийг нь бүрдүүлээд, жаахан дэмжээд өгчихвөл юуг ч хийнэ. Ямар ч юмны тэргүүн шугаманд явах сонирхолтой тэр эрмэлзлийг нь хөгжөөх хэрэгтэй болохоос амиа хоохойлж дүрвэ, бид туслъя гэсэн байдлаар хамаатуулж болохгүй. Солилцоогоор явах мөнгийг энд үлдэх эцэг эх нь гаргана шүү дээ. Аливаа сурталчилгаа нийгмийн сэтгэлзүйд ямар замаар хүрэх вэ, айлгаж, сүрдүүлж, муулуулж, хардуулсан ч хамаагүй ярианы сэдэв болж л байвал болоо гэж бодож байгаа бол хар PR-иар хол явахгүй болов уу.

Санаж очоод саатан тухална би...

Ээж ээ... загнуулахаас залхдаг, залхуугаа дуудуулах огтхон ч дургүй, “өө сэвгүй” охин тань Танд зав гаргаад захидал бичиж байна гэвэл итгэх үү. Оюутан болж таныхаа дэргэдээс холдсоноос хойш хааяахан очиж, очихоороо нөхөр хүүхдийн хамт нэг л их дайлуулж цайлуулан зочин шиг аяглаж, бэлгэдлийн төдий зүс царайгаа харуулсан болж явсаар олон жил өнгөрчээ.

Таныхаа дэргэд хоёр хоног боловч өнжиж, яг л жаахан байсан шигээ оровч гаравч даган, нарийн ширийнийг хүүрнэн, хууч хөөрөн саатъя гэж хааяа бодох ч нэг л болж өгөхгүй юм. Охиноо улам сайн яваасай гэсэндээ юухан хээхнийг анзааран шүүмжилж байгаа чинь тээртэй санагдаж, “өөрөө төгс юм шиг хүн өөлөөд байх юм, явлаа...” гэж ирээд л мөн ч олон удаа толгой хаялан гарсансан. Утсаар ярихдаа хүртэл яарч төвөгшөөгөөд л “За...., тэгээд ..., нуршилгүй гол юмаа ярь” гэж ч байх шиг. Эхээс төрөөгүй эрэгнээс унасан аятай таныгаа үгүйсгээд л, би ч буруу сэхэж байна даа. Өнөөдрийн минь ахуй болж бүтээд, бусдаас илүүрхэхгүй ч дутах юмгүй яваа болохоор л ингэж омголонтож байгаа байх. Өнгөт амьдрал гэрэл шигээ алаглах энэ их хөлийн газар цаг гэдэг алтнаас үнэтэй ч ижийдээ арав таван хором зарцуулчих завгүй, амин чухал ажил гэж юу байхав дээ.

Айлын охидууд шиг ээждээ эрхэлж нялхарч өсөөгүй л дээ, би. Ээж рүүгээ ухаан зулаггүй яарч, эрх нялхамсуу үгс сав л хийвэл урсгадаг хүмүүсийг бүр гайхдаг гээч. Хамгийн сүүлд хэзээ тандаа үнсүүлснээ ч үнэндээ санахгүй байна, Цагаан сарыг эс тооцвол. Гараасаа хөтөлж өсгөсөн ганц охин чинь эрчүүдээсээ дор, ийм хахир хатуу, хуурай газрын сайр шиг хөшүүн хадмал хүн болж хүмүүжнэ гэж та бодоо ч үгүй байх. Чухам юу намайг ийм болгосныг би мэдэхгүй ээ.

Магад ганц охин гээд аавдаа илүү амь татуу явсанынх биз. Аав маань бурхан болсоор удаж, саяхан цайны ханьтай болсноос тань хойш Тандаа очих нь бүр ч цөөрч, ханхай гэртээ хань татах сэтгэлийг нь ч бодолгүй хүнийрхэн өндөлздөгөө өөрөө ч мэдрэхээ больж. Насны эцэст цайгаа хувааж уух хүнтэй болсон ч охиноороо дутаж, үгүйлэн харуулдагийг чинь уг нь би мэднээ. Хааяхан илүүчлэх хэд гурван төгрөг, ховорхон илгээдэг бэлэг сэлтхэн охиных нь сэтгэлийн галыг орлохгүй гэдгийг ч бас гадарладаг. Амьдад нь шальтай баярлуулаагүй атлаа алаг орчлонгоос яваад өгсөн хойно нь нэг их сайн охин байсан юм шиг энэлж шаналан, элгээ эвхэн харамсан уйлахаа ч бүр сайн мэдэж байна.

Гэхдээ та минь надаас хэзээ ч илүүг шаарддаггүй, өөрийгөө болгоод, өрөөлд муу хэлүүлэхгүй явж байгаад минь сэтгэл ханаж, баярлаж явдаг дэндүү уужимхан сэтгэлтэй. Ерөөс эх хүн бүр ийм байдаг байх. Амьдралын атираа нугачаа, насныхаа тоогоор олж авсан ухаарал нь тэднийг ийм өр нимгэн болгодог биз. Магад би ч бас нэгэн цагт охиноо хүлээгээд л, ирэхээр нь туньсан сэтгэлээ дутагдлыг нь өөлж гарган, дургүйг нь хүргэх биз. Тэр цагт таныгаа сэтгэлийнхээ гүнд хүртэл ойлгох болохоор одоо ингээд гөлмөн төмөр шиг гөлгөр хүйтэн царайлаад явж байгаадаа гэмшивч, тэгтлээ өмрөхгүй л байна. Хэлж болдоггүй үгс, хэрэгжүүлж чаддаггүй ухаарал гэж байх юм.

Учиргүй өөрчлөгдөөд урд хождоосоо илүү сайн охин болно гэж би амлахгүй, угаасаа чадах ч үгүй байх. Сэтгэлийнхээ мухарт таныгаа бодож, хаа нэг цайныхаа дээжийг зүглүүлэн өргөж, их л болж Гандан зүглэж ижийдээ урт наслахын ерөөл уншуулахаас өөрөөр гийгүүлж базаахгүй биз дээ, охин чинь. Энэ бүхнийг засч залруулахгүй ч ойлгож ухаармар аядаж байгааг бодоход таны охин ч бас хорвоогийн жамаар хонгор насаа алсалж яваа бололтой.

Загнаад ч болов дэргэд минь байсан ч болоосой гэж харамсахаасаа өмнө заавал тандаа зорин очиж, хөөрөлхөн сонирхуулах жижиг сажиг зүйлсийг ч орхилгүй тогтож сонсон, хөлсөө гартал гарын тань цайг ууж саатнаа. Баруун айлын хүүхэн залуу хоёр том нохой тэжээдэг, зүүн талын хөршийнд хүмүүс цуглаж сүмийн дуулал дуулдаг, хаврын салхинд туугдаж ирээд тагтанд нь хөглөрөх цаасан дотор хийморийн дарцаг байсан, энүүхэн урдах замыг сумын захиргаа саяхан засмалдсан гээд танд минь ярих сонин мунддаггүй. Ач холбогдолгүй юм ярилаа гэж ахиж би тээршаахгүй ээ, түм буман дутагдлаа ч бас түүртэж ихэрхэлгүй хэлүүлнэ.

Адайр охиноо ухаажина гэж итгэн аясхан цэнхэр, гуниг хүрэхгүй алсдаа та минь хүлээж л суугаарай.

2012.03.01

Мээддрэмж...

Хөх Монголчуудаа ахан дүүсээ бидэнд
Хуурдаг хумсалдаг хэрүүлчид хэрэггүй
Харин хийдэг бүтээдэг энэрдэг
Хохирсон олноо өмөөрөх хүмүүс хэрэгтэй .... гээд л нээх танил хоолой FM-ээр дуулаад байхаар нь гайхаад тогтоод сонстол Жавхлан гавьяат сонгуулийн уриагаа дуу болгоцон нааж өгч байна.

Үг нь тэр чигээрээ Монголд тулгамдсан асуудлууд, үнэхээр сэтгэл эмзэглэхгүй байхын аргагүй. Гэвч "цөлжсөн нутаг, нам, мал, цадахаа мэдэхгүй мангас" гэх мэт үгсийг зохиолын дууны аяаар сонсох арай л биш юм. Уг нь улс төр, урлаг хоёрыг ялгаад сурчихвал, бас жаахан PR-ийн мэдрэмжтэй болчихвол мань хүнд өөрт нь л хэрэгтэй. Сурталчилгаа биш сонгодогийг дуулж явбал хүмүүс түүнийг ихээр сонсоно доо. Эсвэл зүгээр хип хоп үглэчихвэл чихэнд арай наалдацтай ч юм уу.

Хүн болгон чаддаг чаддагаараа зодоод байвал Батхүү жишээ нь архины шил болгон дээр зургаа наагаад, Сайхансамбуу захаар нэг өөрийн дүрст хүүхэлдэйг заруулаад, сумо Батбаярын зурагтай баахан маваши үйлдвэрлэгдээд, тэрийг нь Баясгалан гавьяат "Чалх сайтай монгол эрийн Чанар сайтай алтан маваши даа" гэх мэтээр дуулахнээ дээ...

Нүд худалч, хамар үнэнч

Ирэх сонгуулийн дөрөөн чимээ ид харшиж эхэлсэн энэ үед таних танихгүй хүмүүсийн болсон болоогүй саналууд оочерлож дугаарлана, ойж бууна. Ганц надад ч биш эрээн цаас цоохорлож элдэв үгс хэлхдэг болгон иймэрхүү асуудалтай нүүр тулж яваа байх.

Нүүр тулна гэснээс саяхан нэг хачин хүнтэй уулзлаа. Монголын нэлээд өргөн хандалттай веб сайтын эзэн, бас хэд хэдэн порталын үүсгэн байгуулагч, ер нь л онлайн медиагаар мэргэшсэн нөхөр гэж өөрийгөө танилцуулаад, зорьж ирсэн хэрэг зоригоо хэлэв.

Сонгууль болгоноор өөр өөр намнах хэрэгсэл моодонд ордог, 2008 онд жишээлбэл дүрст монтаж яаж од болж байв, тэрний өмнө төлбөрт нэвтрүүлэг, бүр 2000 онд бол сонины захиалгат нийтлэл жинхэнэ “алуур” байсныг үүх түүх, жишээ сэлт сөхөж ирээд л ярилаа.

Харин энэ сонгуулиар улстөрчид сонины хуудас, хөл толгойг нь тасдаж зассан эвлүүлгэн штёркоос нэг их айхгүй, харин хэрэглэгч ихтэй фэйсбүүк, твиттер зэрэг олон нийтийн сүлжээ, мэдээллийн сайтуудаас ихээхэн жихүүцэх нигуртайг аанай л баримт судалгаа дурдан ангайтал тайлбарлаж гарваа.

Ярих тусам нүд нь гялалзаж, гар хуруугаа зангах түүнийг би “хамраа оролдсон хачин нөхөр вэ” гэсэншүү юм бодож сонсож суулаа. Ялангуяа, “бид энд тэнд худалдагдчихсан хүмүүсийг сонирхохгүй байна, ёс суртахууны хувьд эвдрээгүй, эх сурвалжаа мэддэг чадварлаг хүмүүстэй хамтран ажиллаж, зөвхөн улс төрийн анализ нийтлэлээр дагнана. Түүнээс биш явган хов жив, баримтгүй гүтгэлэг ятгалгаар хөөцөлдөхгүй” гэж хэлж байхдаа хамраа майжиж харагдав.

Цалинг бол долоон оронтой тоогоор л ярина, унаа унана, утас барина, дэд захирал хийнэ, дээр сууна, дээж иднэ... за за сүүл рүүгээ жоохон хэтрүүлэг ороод явцан шүү. Ер нь бол нэг иймэрхүү л юм хэлээд байсан.

Та тэгээд мэдээллийн сайтаар их мөнгө хийнэ гэдгээ яаж мэдээд байгаа юм бэ гэхэд “Цаг үеэсээ түрүүлж алхах хэрэгтэй. Хүмүүс бичүүлэх гэж мөнгө төлж байхад бид бичсэнийг арилгуулах гэж мөнгө төлүүлэх болно.”....

Жаахан гайхаад явчихлаа. Эхлээд баахан шар мэдээлэл цуглуулж, ямар нэг байдлаар баталгаажуулчихаад дараа нь палийтал цацаж, нөгөө хүнээ наадхаа аваач ээ гэнгүүт нь мөнгө нэхнэ гэсэн үг байх нь. Нөгөө бусдын улыг шагайж, захиалгат тархи угаалт хийхгүй гэсэн яалаа.

“Тиймэрхүү юмаар хол явахгүй дээ, тэгээд ч тэгж олсон булууны ясанд тээглэж үхвэл яана” хэмээхэд минь жигтэйхэн шоолов. “Нууц хэлье, сонин бол цагаан дээр хараар бичиж үлдэх учир эрсдэлтэй, телевизийн бичлэг бас эзнээ алдаг. Харин сайтад гаргаад, буцаагаад авах хооронд хэн ч яаж ч чаддаггүй юм, одоогоор тийм хууль ч байхгүй. Гол нь нийгмийн сэтгэлзүйд айхтар хүчтэй нөлөөлөөд үлддэг байхгүй юу. Тиймээс аль болох сонирхолтой, хөнгөн, уншууртай бичихэд л хангалттай. Доор нь орох сэтгэгдлүүдийг ч зохион байгуулж болно. Тэртэй тэргүй тэрбум тэрбумаар нь идэж байгаа нөхдүүдээс цагийг нь олж жаахаааан юм салгахад юу нь буруу гэж....”

“Монголдоо ноймер нэг” гэж ирээд л тодрох, намайг үнэндээ мэдээллээс тасархай гэж бодоод байх шиг. Хов жив хөөцөлдөхгүй, зөвхөн улс төрийн анализ нийтлэлээр хүчээ авна гэж хэлэхдээ хамраа ухаж ч байх шиг... Бас ардаа ямар ч санхүүжүүлэгчгүй, цэвэр медиа өрсөлдөөний зарчмаар явна гэх атлаа зөвхөн зурхайн номны нүүрэнд гарахын тулд хэн хэдийг цацахад бэлэн байдгийг аминчлана. Их л урт настай юм хийгээд байгаа мэт ярих боловч сонгууль өнгөрмөгц амь тариагаар гачигдах нь бас мэдрэгдээд авав.

Яагаад ч юм ялигүй гонсойх ч шиг. Жилээс жилд, сонгуулиас сонгуульд сэтгүүлзүй бохирдон угаартаж, эргэж хэзээ ч өнгө орохгүйгээр үхширэн замхарчих гээд байгаа юм шиг хүйт даагаад болдоггүй.

Гүй тэгээд...юу... заавал шантааж мэдээлэл.... гээд намайг ээрч ядаж байтал “Шантаажсаад байх албагүй. Зүгээр л мэдрэмжтэй байх хэрэгтэй. Жишээ нь гурван жилийн өмнө нэг улстөрч эмэгтэй нууц амрагтайгаа болзож байхад нь бид нар эхнэр рүү нь утасдсан. Тэгээд анаж байгаад алгадаж үсдэлцсэн зургийг нь аваад тавьчихсан. Нөхөртөө араараа тавиулсан хүүхний зөвшөөрлөөр шүү дээ. Эзэнтэй, захиалагчтай юм чинь яадгын. Дараа нь оффисоор нэг юм болсон ч овоо юм салгасан байхгүй юу. Одоо бол хувийн амьдрал гэхээсээ албан тушаал, лобби, хор найруулалттай холбоотой юм илүү теряаж өндөртэй тусна шүү...

Зорьж ирснийг нь хүндлүүштэй ч хамраа ойр ойрхон оролдох хачин хүний ярианд би автсангүй ээ, үзэгний үзүүрээр зөвхөн хар судал татуулах ёстой гэсэн шаардлага нь ч таалагдсангүй. Айхтар хэрсүүдээ биш, ажигч гярхайдаа ч бүр биш, зүгээр л зуун хувь итгэл төрөөгүй хэрэг. Нэг яриа нь нөгөөгөө үгүйсгээд л, муулж явсан хүнээ магтаад ч байх шиг. Ядахдаа хамраараа яасан ч их оролддог юм, имрээд л, маажаад л, малтаад л... сонин.

Юу юугүй гэрээ байгуулчих гээд чичрээд байгаа нь бас сурууштай дайчин, томоохон мэдээллийн сайтуудад хувь эзэмшдэг гэх тэр эрхмийг Оюутолгойн гэрээ хийх бүрэлдэхүүнд оруулчихдаггүй, харалган хамтарсан засаг юм аа.. ккк

Цагтаа чихээр сонссон бүгд худал, нүдээр сонссон бүгд үнэн байв. Тиймдээ ч сонссоныгоо харж баталгаажуулах нь сэтгүүлзүйн тулгуур зарчим байлаа. Гэтэл фотошоп гоо сайхныг авардаг болсон өнөө үед компьютер график гэгч нь нүдний үүрэг роль, үнэ цэнийг унагасаар. Хэнийг, юутай ч нийлүүлж, хөгшрүүлж залуужуулж, гурван талт хэмжээсээр хэлээгүйг хэлсэн, хийгээгүйг хийсэн болгож болдог цагт чихэндээ ч, нүдэндээ ч бүрэн итгэх аргагүй. Харин нотлох ганц хэмжүүрээр хамар л үлдээд байна уу даа.

Чухамдаа хүний хэр үнэн худал ярьж, ятгалаг гүтгэлэг хийж байгааг хамартай харьцах хөдөлгөөнөөр илрүүлж болох талтай гэдэг. Онолын хувьд, хүн ярьж байгаа зүйлдээ эргэлзэн, алдаа гаргахаас айж байгаа тохиолдолд цаг хожихын тулд гараа ам хамар орчимдоо байлгадаг. Бодлоо хүнд хэт тулгасан, эсвэл ярьж байгаа зүйлдээ сайн итгэлгүй бол хүний гар хамар руугаа явдаг нь хүний биеийн физиологоос болдог аж. Учир нь яриандаа эвгүйрхэж байгаа хүн дотроо сандардаг тул цусны даралт нь ихсэх, зүрхний цохилт түргэсэн хөлс асгарах зэрэг өөрчлөлт гарч, хамар загатнах мэт мэдрэмж төрдөгийг шинжлэх ухаан нотолжээ.

Бидний сайн мэддэг Пиноккиогийн хамар худлаа ярихаар уртасдаг нь огт оргүй үлгэрийн фантааз биш бөгөөд зохиогч дээрх зүй тогтлыг сайн мэддэг байсан тул хүүхдийн зохиолдоо хэтрүүлэн хэрэглэсэн нь энэ юм. Онлайн медиагийн од Пинокиотой уулзсан хөшигний цаадах хөөрөлдөөн нэг иймэрхүү.

Юмыг яаж мэдэхэв, хэдүүлээ ч гэсэн худлаа ярих хэрэг гарч, хэн нэгнийг зөвхөн өнөөдрийн зорилгодоо ашиглахаар зориг шулуудвал гараа л хамраасаа холхон байлгадаг юм шүү.

11 VS 11

Давхарлаж тавьсан хоног хугацаанууд хар аяндаа нимгэрсээр, дахиад нэг оныг юу юугүй үдэх болчихож. Цаг хугацааны торгон огтлолцол дээр алсарч буй жилийнхээ алдаа оноог дүгнэж, айсуй өдрүүдийн өнгийг бүдэгхэн боловч зураглаад сурчихаж.

Улирч буй оны онцлох явдлуудыг яг байгаагаар нь, ялимгүй мэйк-ап хийгээд, өмч хувьчлалаар олж авсан өөрийн ганц хөрөнгө болох дурсамжийн эрээн авдар луугаа дурданд ороогоод шидмой.

1. Цасан шуурга. Санаандгүй явж очоод саваагүй хуйд өртөв. Даарсан, яарсан, бас сэмэрсэн. Дахиж ийм шуурга дайрвал давж гарах дах дэгтий зэхэв. Урьд улын үзэгдлүүд үүний дэргэд зүгээр л сэвшээ салхи байж. Тиймээс салхин наадаанд цэг тавив.

2. Хямрал. Унтаж байсан могойны үзүүр дээр нь гишгэж сэрээв. Хамар доорхоо харалгүй харалган явсаны гай. Ухамсрын бэлзэг ядам хуруунд үлдэж, ул мөр нь зүүн чихэнд хоногшив. Хагархай зүрхийг нөхөж цойлдсон хаш эрдэнийн хоёр шигтгээ...

3. Зөрчил. Шимтэж дурладаггүй байсан шилэн хундагууд дугаарлав. Үг холбох минь ял болж, үнэндээ өнгөрснөөс өөрийгөө хайж байлаа. Гэхдээ олсон. Гэнэн өдрүүдтэйгээ, гэгэлгэн бодлуудтайгаа, өөрийгөө үнэлэх үнэлэмжтэйгээ, яг л хэлхээтэй түлхүүр цасан дээр унах мэт явдал дунд чимээгүй гээгдсэнийг олсон. Олохдоо олзтой олсон, одоо эднийгээ яасан ч алдахгүй ээ.

4. Зэмлэл. Хүчээр тогтоож байсан цорго эвдэрч, хүний санаанд оромгүй цэвдэг ус сад тавив. Шогширно, бас шагширна. Цаас байсан бол базаад түүдэг гал руу шидчихмээр, цаанаа гэдэн хөдөлж байсан ч тэсэв. Тэглээ гээд хохирсонгүй. Тэнгисийн ус ч цоргоор сэлбэгддэг.

5. Амралт. Тайзны жүжгээс бултаж, тагтны ард нуугдав. Туслах дүрийн жүжигчид эзгүй талбайг самбаачлав. Үзэгчгүй жүжгээс хааяа бултах зүгээр юм, үнэндээ надгүйгээр үзэгдэл үргэлжилсээр.

6. Гайхшрал. Уриад залаад ирдэггүй ховрын од зочиллоо. Удсан ч үгүй эргээд харуусал тээн харвалаа. Харамссангүй ээ, хамгийн бүдэг од цаг нь ирэхээр гэрэлтдэг.

7. Өөрчлөлт. Алхмын зайнд арай өөрийг сонгов. Үр дүнг нь урьдчилж хэлж мэдэхгүй ч өчүүхэн боловч сорил давахаар шийдлээ. Ашиг сонирхлын алим ар урдуур шидэлцэхийг эс тоон хийх ёстойгоо хийсэн шиг хийхийг хичээж л байна. Хүрээлэл хумигдах ч хөрвөх чадвар нэмэгдэнэ гэж горьдоно.

8. Нүүдэл. Хоногшсон газраасаа хоёронтоо хөдөлж, огт танихгүй шинэ газар амьдарч эхлэв. Ашиггүй дурсамж, хэрэггүй мэдрэмж бүхэн айл гэрийн илүүдэл хогтой орхигдов. Чухам надаар л дутах цорын ганц орчин.

9. Хувь нэмэр. Сайн дураараа, бас бусдын хүсэлтээр хэд хэдэн бүтээлд хуруу хумсаа нэмэрлэв. Учиргүй ухаарсан жил болоод тэр үү цагийн дайснуудыг цайзны тулаанд дуудаж, хайр найргүй хядан, бунханд булшлахаар зориг шулуудав. Дэмий балай зүйлст тархи зүрхээ мэдүүлж, сэтгэл хөдлөлийн сэлмэнд сүлбүүлчихгүй л байх сан.

10. Санал. Идэвх зүтгэл, амбиц шаардсан, ирээдүйд хэрэгтэй байж магадгүй хэд хэдэн санал ирэв. Бодож бодож нэг дээр нь л туналаа. Урьд хожид үнэлэгдэж байгаагүйгээрээ үнэд хүрлээ. Баярлах ч шиг, айх ч шиг. Хүссэн хүсээгүй хүсэл бодлынхоо хүрээг тэлэх цаг болжээ. Үүнийг хэрэв чадвал өөрийн гэх эрмэлзлийн маань хундаам тавигдана. Эс чадвал эгээ л байрандаа үлдэнэ. Эр чадал, эрхий мэргэнээ үзнэ дээ, болохоосоо болохгүйг хүртэл.

11. Хариуцлага. Хэзээ хэзээнээсээ илүү хариуцлага гэж юу болохыг мэдрэв. Бодож санасан юмгүй, бодлогогүй танхил явахад бас хязгаар байдаг бололтой. Зарим зүйлийг засч залруулж, индүүдэж зүлгүүрдэн эв зүйд нь оруулж, зөв гольдрил руу чиглүүлэхийн тулд өөрийгөө хоёрдугаарт тавьж сурах үе ирдэг юм байна. “Гол дүрийн гомдмоор улаан уруулт” явж залхлаа. Больё доо одоо, “бөн бөн”-рүүгээ бушуухан буцах минь.

Амьдрал маань тогтоод адал явдал үгүйлэгдээд байх шиг санагддаг байсан, сүүлийн жилүүдэд. Гэтэл 2011 он ёстой л “адал явдал дутаад байна уу чамд, май тэгвэл” гэсэн шиг учир замбараа, хөл толгой нь олдохгүй, орооцолдсон, шамбааралдсан, унжралдсан, гонжролдсон жил байв. Уналт ч байлаа, ололт ч байлаа, ухаарал түүнээс ч их байлаа. Алдаагаа давтахгүй, амжилтаа алдахгүй байх нь ирэх оны зорилт болог.

Блогоор маань зочилдог бүхэнд Шинэ оны мэнд хүргэе.

Ихэрлэв...

Гарчиг хараад намайг ихэр хүү юмуу охин төрүүлсэн гэж бодсон нь гараа өргө кк. Ихэр нэг юм мэндлэх нь мэндэлсэн, даанч миний уран бүтээл биш. Блогч олон уншигчаа байсгээл бурмаар дайлдаг Бум-Эрдэнэ зохиолч "Өнөөх", "Эмэгтэй ном" гэсэн богино өгүүллэгийн хоёр ном гаргасан юм аа.

Тэгээд мундаг зохиолч 4, 5 дахь хүүхдээ эх барьж авжаахад чи юундаа хөөрцөглөсийн... гэж асуух гэж байна уу та нар. Хоёуланг нь би өдөр шөнөгүй идэж, өөд уруугүй пиавдан, даралтаа ихэсгэж, давхар харвин суун байж редакторласын.

Тэгээд хүний хийсэн бүтээснээр хүүдэгнэн онгирох зантайн хэрэг юу билээ, хоёр номынх нь нүүрний зургийг, өмнөх үгтэй нь оруулж нтр гангаръя гэж бодсын. Гэхдээ "Өнөөх" номын өмнөтгөлийг миний бие, "Эмэгтэй ном"-ын өргөл үгийг Б.Эрдэнэсолонго гэдэг эмэгтэй нэгтэй, эрэгтэй зохиолч бичсийн. Зиа тэгээд, Редакторын хувьд номын талаар хэлэх үг гэвэл
"ӨӨРСДӨӨ УНШИХГҮЙ ЮУ!!!"...

Чимхлүүр

Блог хэмээх бодит юм шиг атлаа бодрол бясалгалын хийсвэр ертөнцөд, компьютерийн цаанаас Т.Бум-Эрдэнэ гэгч зохиолчийг уншаад дөрвөн жил болжээ. Анх Бумаа нэрийг хараад эмэгтэй хүн гэж боддог байлаа.

Зөвхөн эмэгтэй хүний л, тэр дундаа нэлээд мэдрэмжтэй, аливааг элсний ширхэг мэт нарийвчлан харж, бодож эргэцүүлдэг бүсгүй хүний мэдэрч чадах тэр л торгон мэдрэмж, эмзэг турьхан атлаа эрэлхэг, ухаалаг өгүүлэмжүүдийг унших тусам энэ бодол маань батлагддагсан.

Харин жил гаруйн өмнө нүүр тулах завшаан тохиож, “61 ах” номыг өөрөөс нь гардахдаа нөгөө дэндүү чимхлүүр мэдрэмжтэй зохиолч маань эрэгтэй хүн байсныг, бүр нас тогтож яваа тулхтайхан ах болохыг хараад гайхаж билээ. Яаж мэдрэхээрээ үг бүр нь залуухан бүсгүй өдөөр гуниг зурах шиг тунгалаг, утга санаа нь давтагдашгүй атлаа таашгүй, олон үйлдэлт оньсон тоглоом мэт нууцлаг байдаг байнаа гэж дуу алдах шахсан.

Өнөөдөр түүний дөрөв дэх ном хэвлэлтээс гарч байна. Хэвлэлтээс ч гэж, зохиолчийн нөгөө л хэтийдсэн мэдрэмжээс, төсөөллөөс, сэтгэлд нь амилж, алсарч явдаг өнгө будагнуудаас төрөн гарч байна. Эхлэл, төгсгөл нь ойлгомжтой энгийн санаануудыг эвлүүлж урласан юм шиг атлаа санаанд оромгүй шаглаа, хажлага хамжааргагүй холбоос, зөн совинд хэзээ ч буухааргүй зүү ороолтууд... Хайчгүй эсгэж, оёдолгүй урласан дээл нэг иймэрхүү болдог ч юм болов уу.

Дурласан бүсгүйг бүдэгхэн үзэмжит аялгуу тойрон эргэлддэгийг, буйд ахуйн үдэш зөөлөн гуниг агч мод шиг үнэртдэгийг, усан бороонд уйтгар нэрэн алхахад газрын судас гүрэлздэгийг, үхлийн өмнө хүртэл хормойгоо хямгадан эрхэмсэг оршиж болдогийг, зөөлөн хатуу энэ орчлонд зөвхөн дурсамжаар цадах өдөр ирдэгийг нээрээ мэддэг ч юм шиг, үгүй ч юм шиг.

Гучин настай бүсгүй... Хөнгөхөн шүүрс алдмаар ч юм уу. Магадгүй эмэгтэй хүний хамгийн сайхан нас байх. Жимсээр бол гүйцэд боловсорч, дарсаар бол амт үнэрийн хамгийн оргил зохицолдоо ирсэн мэт. Үүнээс хойш гоо үзэсгэлэн алхам алхмаар нүүр буруулж, хорвоо хоёр нүүрээ харуулах юм шиг сэтгэлийн мухарт сэмхэн гуниг хааяа бударна. Хорин хэдтэй хонгор үетэйгээ харьцуулахад аливааг байгаагаар нь ойлгож, хамгийн ойроос мэдэрч чадах тэр л үе. Чухамхүү гучтай бүсгүйн сэтгэлд л ханиа хайрлах хайр, хорьтой залуугийн сэтгэлийн хөөрөлд автсан догдлол хоёр зэрэгцэн оршиж чадна. Магад үүнийг биеэр туулж байж л ойлгох байх. Харин зохиогчийг аль насандаа гуч гарч буй “бүсгүй” байсныг гайхаж ядна.

Өнөөх... Хүн болгонд “өнөөх” бий. Дотор сэтгэлтэйгээ, дотоод хүнтэйгээ ярилцдаггүй, зөвлөдөггүй нэгэн гэж үгүй биз. Харин өнөөх нь өөрөөс тань хүчтэй бол гадаад ертөнцөд таныг яаж харагдуулах вэ... Бидний “гажиг” гэж хардаг хүмүүс харин ч дотоод сэтгэлийн хүч ихтэй, хором саатаад сонсвол хосгүй хүмүүс болж таарав уу. Сэтгэцийн юмтай хүмүүст дотоод сэтгэлийн асар том урлан оршдогийг “Зураас”-т ч бас таталжээ.

Хүний цорын ганц өмч бол бодол. Гэр бүл, хань ижил, ажил алба, эд хөрөнгө бүгд чинийх биш. Харин бодол л чиний мэдлийнх. Тиймдээ ч бид юу ч бодож болно. Аз болоход “юу ч бодож болдог орчлон” юм даа. Амьдралын эд эс бүхнийг бодол л өнгө зүстэй болгодог. Харин анзаарч хардаггүй, хэн ч тоомгүй атлаа хэт энгийн хором мөчүүд өөрөө амьдралыг утга учиртай болгодог аж. Ийм энгийн байх гэж...

Бүтээлүүд нь араанд уусаад өнгөрөх амтат чихэр гэхээсээ илүү хүлхэх тусам амт ордог хатуу хурууд шиг тослог, эргэн эргэн бодмоглоход этгээд мөлжүүртэй байдаг нь Бумаа ахыг бусдаас ялгаж өгдөг онцлог юм уу даа.

Өөрийг өгүүлмээргүй, зүгээр л уншигч таны мэлмий, мэдрэмжид үлдээхийг хүснэм би. Хэзээнээсээ хэт сэтгэлд хүрсэн зүйлээ хэлэх, ярих эвээ олдоггүй хачин зангийн маань илрэл энэ буюу. Харин, ариутган шүүх үүрэг хүлээсэн хэрнээ өгүүллэгүүдийг засч янзлах гэхээсээ унших тусам ухаарал авч, зохиолын дүрүүдтэй хамт гунихдаа гуньж, хөгжихдөө хөхиж, мэдэрч, эмтэрч байснаа л хэлж чадна...

Редактор Idea
2011. 10. 20

Эмэгтэй хүний ертөнцөд тавтай морил

Дон Жуан гэдэг хэвшмэл нэршлийг зөвхөн шалиг завхай эрийн түүх гэсэн өрөөсгөл хандлагаар тайлбарлахыг зөвшөөрөмгүй санагддаг юм. Францын, бидний сайн мэдэх реалист утга зохиолын “Дон Жуан” Ги де Мопассан “Зөвхөн эмэгтэй хүн л чин үнэнчээр хайрлаж дурлаж чадна” гэж яагаад хэлсэн юм бол оо. Тэгэхээр юу гэсэн үг вэ, эрчүүдэд боломж байхгүй гэж үү.

Алдартай зохиолч хайрын газрын зураг барьчихаад нэг насаараа малтлага хийгээд олж чадсан нь энэ. Эрчүүдэд боломж, магадлал тун бага гэдгийг бүр сүүлд шинжлэх ухаан тайлж, 7 билүү 17 секунд тутамд эр хүний бэлгийн эс ялгардаг, тиймээс эрчүүдийн хувьд хайраас илүүтэй үр төлөө үлдээх зөн давамгайлдаг тухай байгалийн учир зүй талаас нь тайлбарласан билээ.

За, ингээд гол зүйлдээ анхаарлаа хандуулъя. Зохиолч Т.Бум-Эрдэнэ эмэгтэй хүний тухай ном бичжээ. Зөвхөн бичээд зогсохгүй энэ хачин /гайхам/ ертөнц рүү өнгийж, тэндээс олж харснаа бидэнд дэлгэн үзүүлж байна. Т.Бум-Эрдэнэ “Сэмэрч үл барагдана”, “61 Ах” зэрэг өгүүллэгийн түүвэр хэвлүүлсэн нь үргэлжилсэн үгийн зохиол сонирхон уншигчдад хэдийн танил болоод амжсан. Харахад даруухан, элдэв долоон үггүй энэ эрийг ямархуу ажигч, ямар өр зөөлөн нэгэн гэдгийг өмнөх хоёр номноос нь олоод харчихаж болно. Эх орноосоо алс амьдарч байхдаа унаган ахуйгаа санан санан бичсэн түүний зохиолууд мөн түүн шиг хартай бүхнээсээ алсад суугаа олон монголчуудын сэтгэлийн цангааг тайлж байсныг мэдэх юм.

Т.Бум-Эрдэнийн өгүүллэгүүдэд хүнийг төөрөлдүүлсэн хачин жигтэй, санаанд багтамгүй үйл явдлуудын зураглал огт үгүй. Бидний мэдэх, бидний амсаж туулж яваа энэ амьдралын ухаарал, сэхээрэл, бодлогшролуудыг зүй зохистойгоор өрөн тавьсандаа ч тэр үү ахуйд ойр, сэтгэлд дотно санагдана. Түүний өгүүллэгүүдээс жинхэнэ хат суусан монгол эрийн санаашрал, гэр бүл, эх орон, хүмүүст хайртай бүтээлч хүний үгийн хэлхээсийг харж болно.

Харин өнөөдрийн хувьд тэрээр эмэгтэй хүний тайлагдашгүй ертөнц рүү өнгийж нэг харжээ. Эмэгтэй хүнийг хайрлаж чадсан хүн л хамгийн сайн ойлгоно. Бүхний өмнө ил хэрнээ хамгийн нууцлаг энэ ертөнцийн талаар бусдад ойлгуулахаар махран зүтгэнэ гэдэг нэг талаар сайн хандлага, бас ихээхэн бөх зүрхтэй хүний барьж хийх ажил юм. Учир нь эмэгтэй хүн өөрөө өөрийнхөө тухай бичээд ч хайрын /хүн судлалын/ их шинжээчид хэдэн зуун жил нухаад ч олигтой үр дүнд одоо хүртэл хараахан хүрээгүй байгаа гэдэг.

Энэ номыг уншаад дараах асуултуудыг өөртөө тавьж үзлээ.
- Яагаад эрэгтэй хүн хүүхэд төрүүлдэггүй юм бэ. Үүнд нэмэлт бяцхан тайлбар:
- Яагаад хүнээс хүн төрдөг цорын ганц тохиолдол нь зөвхөн эмэгтэйчүүдэд хамаатай /мэдээж эрчүүдийн оролцоог энд үгүйсгэхгүй/ байна вэ.
- Яагаад энэ хүн “Сэмэрч үл барагдана” гэж бичээд байна вэ. Эх хүн сэмэрнэ гэж яадаг юм. Яагаад сэмрээд дуусчихдаггүй юм бол.
- 100 доллар хийгээд шүүдрийн дусал хоёрын аль нь үнэтэй вэ. Аль аль нь эхийн ачийг бүрэн хариулж чадах уу.
- Эмэгтэй хүний зүрхийг шилжүүлэн суулгасан ч хайрыг бас зүрх шиг шилжүүлэн суулгаж болох уу.
- Яагаад үргэлж зүрх, дээр нь нэмэх сэтгэл гэсэн холбоо үгс хайртай бас эмэгтэй хүнтэй хоршиж сонсогддог юм бэ.
- Яагаад 40 настай хижээл эмэгтэй нөхрөө хууран байж болзоонд явахдаа “Victoria secret”-ийн дотуур хувцас өмсдөг вэ.
- Ер нь яагаад эхнэрүүд нөхрөө хуурдаг вэ.
- Хууралтын дараа хүүхнүүд яаж гэртээ орж ирдэг вэ.
- Эсвэл нөхөр нь хуурсны дараах эмэгтэй ямар байдаг вэ.
- Яагаад эмэгтэй хүн эр нөхрөө ээжээсээ илүү хайрладаг юм бэ.
- Яагаад хуурч мэхлэгдсэн эмэгтэй нөхөртөө зориулан “Чи миний гэрэлт амьдралд хүрэхийн тулд авирсан гаслант шатны хамгийн сүүлчийн гишгүүр байх болно” гэж хэлдэг юм бэ.
- Яагаад энэ бүхнийг эрэгтэй хүн бичиж байна аа.

Энэ үй олон “яагаад”-ын хариулт мөдхөн таны шимтэн унших гэж буй “Эмэгтэй ном”-нд бий. Бүсгүйчүүд, ерөөсөө нийт уншигчид түүнд ямар дүн тавих бол гэдэг ч бас л нэг асуултын тэмдэг. Эмэгтэй хүний ертөнцийг өөрийн нүдээр олж харж, тэднийг сонсож, ажиглаж, тэднийг илэрхийлэхийг оролдсон хичээл зүтгэлийг бүсгүйчүүд л ганцхан үнэлж чадах биз. Тиймээс зохиолч Т.Бум-Эрдэнийн зориглон зурагласан эмэгтэй хүний ертөнцөд тавтай морил.

Б.Эрдэнэсолонго
2011.11.01

"Халбага" бичлэг...

Хаагуур, юу гийгүүлж яваагаа халбага бичлэгээр дуулгахгүй бол хавийн амьтад хашгичиж гуугачин, хаа таарсан талбартаа харааж зүхэн, хаа гуя ханзлангаа алдаж хага татаж хаяхнээ намайг... гэсэн сүрийг бадруулж, хүчийг нэмэгдүүлсэн өгүүлбэрээс харахад энэ удаад ха-гаар эхэлсэн үгнүүд түлхүү хэрэглэгдэх төлөвтэй болоо явцышүү. Гарчиг нь хүртэл халбага бичлэг... Халбага пийв гэдэг шиг тээ?

Гэснээс пийвийг халбагадаж уугаад, самрыг ширхэглэж аваад аягүй хэмнэлттэй аж төрж байгаа би. Одоо хоолыг капсулаар идээд, архийг пепиткээр уугаад кофег дуслаар хэрэглэдэг болчуул болчих гээд байна. Алийн болгон аливаа хэмжигдэхүүний максимум нэгжээр амьдрахав.

Сонин сайхан гэвэл... анх удаа блогоо хоёр сар гаруй хөсөр хаяв. Сэрүү орсон тулдаа хэдэн бээгий сээгийнүүд өмхийрчилгүй, өтчилгүй, хатчилгүй, шарлачилгүй, шамбийчилгүй... тэсч байж хөөрхий. Нэгэн сайхан утаатай өдөр зүс царайгаа тордоод, зүүсгэл гоёлоо өлгөөд, хаалгаа цэлийтэл нээгээд хавиар өнгөрснийг дайлдаггүй юм гэхэд далласан шиг сууна даа гэсээр явтал нэвтэрч ордог нууц үгээ мартах шахаж. Алдаагаа засах уламжлалт амлалтаа авдагаараа авна даа сайхан...

Өөр чинь... өө тий, ажлаа сольж нүүдэл суудал хийлээ. Хаашаа гэж үү, хажуу өрөө рүүгээ ккк. Хананы наана цаана боловч чиг үүрэг нь арай л ондоо газар амьдралынхаа аравны нэгийг /үхдэггүй ээ/ өнгөрөөсийм болохоор одоохондоо чихний бөглөө, нүдний таглаа гараагүй, хагас ангайсан амаа хамхиж амжаагүй л явна.

Зарим нэг хүмүүс загнаад л байгаа, бичдэг хүн тв маягийн юманд ороод, дүрсний планд хавчигдан, сэтгэлгээ чинь хумигдан зэвэрч дуусна даа гээд... Надад бол одоохондоо тэгж санагдахгүй л байна. Өмнө нь үйл явдлыг өөрийн өнцгөөс харж, өөлж гоочлохоо олж яддаг байсан бол одоо өлгөөд авчих өөдрөг гэгээлэг юм юу байна, улс орныхоо талаар гадагшаа гайгүй юм цацчих юмсан, алийн болгон аль нэг орны дагавар мэтээр ойлгогдож явахав хэмээсэн нэг муу төрийн төлөөх оготны амбицархуу юмтай минь таараад байгаамаа бас. Яваандаа ярих бичихийн дундах Берлиний ханыг нураачихвал ч...

Бас, богино өгүүллэгээр блог ертөнцөд тэсрэлт хийсэн нэгэн эрхмийн дөрөв дэх номыг редакторлав. Хянаж засахаа ч алд, даган баясч, далдганан хөөрсөн гэвэл илүү ононо. Шинэ ном тун удахгүй хэвлэлтээс гарах тэр мөчид хэн гэдэг нь тодорхой болох тул олныг нурших илүүц байх.

За иймэрхүү л гялтайх гавьяа, бүртийх бүтээлгүй хоёр сар хойно хоцорч яваа харагдахым даа...

Есдүгээр сарын 1 ба ЦЦГ

Бодоод байсан чинь есдүгээр сарын нэгэнтэй холбоотой сэтгэлд тод үлдсэн дурсамж ховор байх юм. Шинэхэн будагны үнэр, тэгээд холгогдсон хөл... гэсхийгээд болоо. Жил болгоны 9 сарын нэгэнд шинэ гутал өмсөнө, тэр нь ёс юм шиг хөл барина. Аав маань ажлаар Алтанбулаг руу их явдаг байв, ганц охиндоо хэрэг болгож орос бажийнк авчирна, аминдаа хөлийн тавхайг кардон дээр зурж аваад явдаг мөртлөө гайтай юм шиг дандаа багадуулна. Тэр үед гутал хувцас одоогийнх шиг элбэг биш, солино барина гэсэн юм байхгүй, сонин монин чихсэн болж хоёр гурав хонуулаал өмсдөг байлаа, яваандаа тэгсгээл суначихдаг байсан юм байлгүй. Будаг бол мэдээж анги засварын үнэр... Зарим паарт нь сайн хатаагүй тохойнд нялгадаж нтр, заваарч өгнө дөө.

Харин анх нэгдүгээр ангид орж байсан маань их хөгжилтэй. Толгойноосоо том цэцгэн тууз үсэндээ зангидаж, хэрэндээ догдолсон охин аавдаа хөтлүүлээд сургуулийн босго алхаж байлаа. Жижигхэн биетэй болохоор таарах паарчик олдохгүй нагац эгч нөхөртөө авсан шинэ цагаан цамцаа хайчилж оёод, ханцуйгаар нь мөр хийж, торон цацгаар эмжиж өгч байв. Бөөн цацаг, цэцгэн дундах хоёр том нүд л явж байсан байдгын, зураг харжээхнээ. Нээрээ би багадаа овоо бүлтгэр охин байсышд, одоо байхгүй ээ, хацрандаа шахагдаад жижгэрциймүү хаачсын бүү мэд, дундажаас доош хэмжээтэй юм л сүүмийж харагдахын.

Тэгээд, “Багшийн асуултанд хариулахдаа гараа өргөж байгаарай” гэж эгч баймгай сайн захисныг хэлэх үү “уншиж чаддаг хүүхэд байна уу” гэнгүүт хагас дутуу үсэг холбодогоо мэдэхгүй шууд гараа өргөөд самбарын өмнө гарч явцан. Нэг номноос шүлэг унш гээд, ганц нэг мэдэхгүй үсгийг эс тооцвол санаанд багтаж нтр. “За байз дээрээ зураас шиг юмтай чинь ямар үсэг билээ, аа тий хагас и” гэж бодонгуутаа:
Тугал хоёр нүдтэ “хагас и”
Туг ширээ бөхтө “хагас и”
гээл дуржигнуулсан чинь ангиар нэг инээдэм. Багш баахан хөхөрч байснаа “чамд хэн үсэг заасын” гэхээр нь өөрөө үсэгтэй шоо өрж тоглосоор байгаад сурцын гээд л үнэнээ хэлсэн.

Дараахан нь юм бичүүлсэн чинь би үсэг, тоонуудаа буруу талаас нь бичээд зөндөө загнуулсан. Шууд уншихад уншигдахгүй, толинд харахаар зөв уншигддаг хэлбэрээр би одоо ч хааяа бичдэг. Тэр үед солгой хүүхдүүдийг баруунаар бичүүлж сургана гэж ёстой үйл там үздэг байлаа шд, хичээлийн дараа авч үлдээд хуудас хуудас юм хуулуулж нтр, иймэрхүү залхаан цээрлүүлэлтээс болоод муухай бичигтэй болсон байх өө. Тэгсээр байгаад манай ангийн нэг солгойг лав баруун болгоод авсан. Харин би байхгүй ээ, чернилэндээ халтардтал уйлсаар байгаад солгойгоороо үлдсэн. Тэгээд сав л хийвэл буруу талаас нь биччих гээд гүй мөн олон укасагдуулсан даа. Том ангид орсон хойноо харин тэр чадвараа ёстой ашиглах шиг болсон, шипи бичээд жижиг толинд тусгаж хуулна, өдрийн тэмдэглэл, шүлэг гээд нууцлах гэснээ сарайлгана, араб бичиг шиг хачин арзайсан юмыг хэн ч тоож уншихгүй амар байдгийн. Одоо ч заримдаа энд тэнд юм тэмдэглэхдээ өөрийн мэдэлгүй буруу талаас нь биччихсэн сууж байдаг л юм.

Бас нэг удаа хичээлийн шинэ жилийн нээлт дээр үг хэлэх болоод хөгөө чирсиймдаг, уг нь урд өдөр нь багштайгаа баахан бэлдсэн, яг индэрт гарсан чинь өөдөөс өч төчнөөн таньдаг таньдаггүй нүднүүд дүрлийгээд, амьсгаа авахаар микрофоноор нэг муур шиг юм хэржигнэж сонсогдоод, ёстой онигоо... дурсах ч юм биш.

Наймдугаар ангид билүү дээ, 31-ний орой формондоо монжаатиг хадаад сууж байсан чинь тог тасарчихдагийн. Лаа асаагаад, дээрээс нь тонгойгоод л оёод байсан гэнэт хиншүү үнэртээд явчихсан. Тэгсэн чинь чёлкоо хуйхлаад. Уг нь моодорхоод урдуураа үс тайрцан байсын, өглөө нь харсан чинь хачин өрвийсөн юм. Хичээлдээ явахгүй гэж уурлаад, юмыг дандаа цагт нь тулгадаг чиний л хохь гээд ээжээс банга хүртэж байж дуртай дургүй сажилж билээ. Нэг иймэрхүү яль шаль дурсамжууд санаанд үлдэж дээ.

Одоо гэтэл охиноо тав дахь удаагаа хичээлийн шинэ жилийн нээлтэд үдэж байдаг. Өчигдөр орой хичээлийнх нь ширээг янзалж, илүү дутуу дэвтэр цаас шургуулганаас гаргаж хаяад сууж байхдаа нэг инээдтэй зураг олов.

“Цуутын цагаагч гүү” үлгэрээр цуврал зураг зурсан бололтойм. Манай хүн ч гичээлийг бол ёстой туушиндаал өнгөрч. Үйл явдлынх нь дараалал энд тэндээ орчихсон, унаганых нь толбонууд биенээсээ илүү гарчихсан, бас нар нь баруунаас мандаад, шувуунууд нь мориноосоо том гэх мэт дефектийг эс тооцлоо гэхэд үлгэрийн гол баатар амиа алдсан хэсгийг дүрсэлсэн нь элэг аваад хаячих дөхлөө. Морийг хүн шиг оршуулж, хөшөө босгоод, дээр нь ЦЦГ /цуутын цагаагч гүү/ гээд нэрийг нь онтой бичдэг гэнээ хаха үнэн тэнэг, он нь яджаахад 2011, энэ үлгэр хэзээ гарсан болоод гүү нь одоо үхдийн бол... Хөөрхий цагаагч гүү цолмон цоохор унагаа орхиод өөд болсныг өөрөөр харуулах боломжгүй байсын байх өө. Яагаад ч юм, миний хялбарчлах дуртай, залхуу занг дууриасан юм шиг санагдаад үхтлээ инээв. Өөрийнхөө дутагдлыг хүүхдээсээ олж харах бас тийм ч таатай биш юм. Дэргэд нь шоолбол гөжүүдлээд дахиж зурахгүй байх гэж бодоод сэмхэн блогтоо оруулчихлаа яадын. Энэ нээрээ яахаараа ийм сонин сэтгэдэг хүүхэд вэ, иж нь уг нь аягүй дажгүй хүүхэн байдышд... ккк.


Зургийн тайлбар:
1. Цуутын цагаагч гүү цолмон цоохор унагатайгаа үзэсгэлэнт ногоон хөндийдөө бэлчиж байгаа нь
2. Голын хөвөөнд байсан долоон цагаан өндөгийг мэдэхгүй гишгэчижээ /нүдлээд шарчихсан юм шиг урсдаггүй гэнээ/
3. Шувуун сүрэг гүү рүү дайрч байгаа нь
4. Цолмон цоохор унага ганцаараа үлдэв
5. Цуутын цагаагч гүү нас нөгцчихсөн, унага өөд болсон газар нь ирэхэд бал бурам ургасан байв
6. Цоохор унага нутагтаа очоод эзэнтэй болсон нь

Үлгэрийг бүрэн эхээр нь эндээс уншаарай. Эцэг эхийн сургааль ямар үнэтэй болохыг харуулсан хөөрхөн үлгэр шүү.

За тэгээд, нөхдөд шинэ хичээлийн жилийн мэнд хүргээд шинэ эрч хүч, шинэ урам зориг илгээе.

Нэрмэлтэй нэг сар

Үүрийн 04.30
-Идеаа босоорой миний хүү, нар мандах нь...
-Мандвал мандана л биз дээ, надаа ямар хамаатай ийн.
-Гү чи өвсний сорон дээр хөл нүцгэн гишгэнэ, хоолойн ангинад сайн, сэрээгээрэй энээ тэрээ гээдээсэн биз дээ...Нар мандахаар шүүдэр хөөрчихнө шдээ.
-Аа бүлтэрч л байхгүй юу, хэн тэгцэн сүнс сүүдэр шиг солиорцон явжээдгийн.... яршиг та надыг үнээгээ саах болохоор л дуудчих.

Өглөөний 05.30
-Идеааа, эгч нь саалиндаа гарлаа шүү...
-Нмммм... гар гар, ингэхэд та нар намайг ирэхээс өмнө яаж болжээсийн бэ...
-Чи өөрөө үнээ сааж сурмаар байна, дууд гээд байгаа биз дээ, тэрнээс чамтай чамгүй бололгүй яахуу.
-Би тэрийг сурлаа гээд сангийн аж ахуйд саальчин болох биш, лай зүгэр...

Өглөөний 8.00
-Хүүхээ босч цайгаа уу...
-Аан за, будаатай цай чанаа юу хэхэ, цаг хэд болцийнннн /суниангаа арай уриалгахан дуугарна/
-8 болж байна..
-Пэээ хар үүрээр тахиа шиг донгодоод та чинь ямар тамтайм бэ..
/буцаад хөнжилдөө шургална/

Өдрийн 11 цаг
-Ёоох... шөнөжин сэрвэгнээд олигтой унтсангүй, дээрээс нь та орилоод. Гэхдээ ч агаар нээрээ тасархай байна шүү.
-Өдрийн хагаст унтчихаад ид халуунаар өндийхөөр яаж амарсан болохов дээ, өглөө эрт босч байж л агаарын цэнгэг, ногооны униарыг мэдэрдэг юм даа.
-Ялгаа юу байсын, хөдөө л бол хөдөө. За би төв рүү явчаад ирье. Хүн хартай уулзана, утсаа цэнэглэнэ, нэт-д сууна, амжвал хальт блог бичнэ.. гээд бөөн ажил. Танд захих юм байна уу?
-Хэхэ өчигдөр уржигдар явахад чинь захицан болохоор авчруулах юм алгөө...

Оройн 18 цаг
-Хээээ та үнээгээ саачаа юу, надыг хүлээж байхгүй ццццц /шогширно/.
-Ишш охин минь, хөдөөний ажил чинь цаг нартай, сүү саалиа эрхтэн авч нарны голтойд боловсруулахгүй бол амжихгүй. Хотын таанууд шиг хойшлуулж болох биш ямар.
-Сүртэйшд. За та нааг маргааш өглөө үүрээр сэрээгээрэй, босч өвсний шүүдэр дээр алхчихаад үнээ саана, тэгээд наад ажлуудыг чинь умалзуулчина, юухан байх уу.
-Хэхэ, тэгээрэй л дээ. Чи маргааш төв орохгүймуу?
-Аа бас бус ажил гарвал орноо.

Энэ бол амраад очсон айлын маань эзэгтэй бидоёрын хооронд өрнөдөг өдөр тутмын ярианы нэг хэсэг. Эндээс харахад та нар намайг хэрхэн хөдөө хөхөрч гадаа гандан, гэрт орж эм болж, гадаа гарч эр... хаха энэ нээрээ тэнэг үг шүү тээ, нээх сонин чиг хандлагатай. Ер нь бол гандаж хөхөрсөн нь үнэн, гэхдээ сурсан ажил, бүтээсэн бөртийх ч гавъяагүйгээр нэгэн сарыг нэрмэлдэж өнгөрүүлээд одоо ингээд буцах болчоод дэнгийн гэрэлд дэн дун сүүмийгээд сууж байгаа харагдахым даа.

Сар болсым гэсэндээ будаатай цай, өрөмтэй талх, хоёр усны хорз, айл хэсч даалуу эргүүлдэг ажлаа хэсэгтээ үгүйлж эзгүйрэх байхдаа. Болоогүй ээ, өчдөр орой нэрмэл фракцийнхнаа цуглуулж үдэлтийн паарий хийгээд байгаамаа, галын наадмархуу юм зохиож нтр. Амралтаараа гэртээ ай-пи-өү хийж байгаа айл айлын оюутнуудаас бүрдсэн манай фракц үдэш орой үхэр мал үргээж, шимийн архи хулгайлсан хэрэгт үе үе орооцолддогийг эс тооцвол тун чиг ажилсаг, туйлын цоглог залуус бий. Айлын хүүхдүүдийн ажлыг алдууллаа гэж ахлагч би бээр мөнчиг их загнуулж, даанчиг их зэмлүүлсэн дээ. Гэхдээ гомдох юм алгөө. Ер нь вол улстөрийн хэрүүл, улангасан буцлах хотын амьдрал, машины түгжрээ, зам засварын шороо, зарим нэг хүмүүсийн инээд, эгдүү хүргэсэн үйлдэл... гээд өдөр тутмын өөдгөө сөөргөө бүхнээс сар тайм аут авснаараа нүд чихээ амрааж, тархи зүрхээ тайвшруулсан олзтой л явна.

Хүн ер нь хаана төрсөн, хаана амьдарч байгаа нь хамаагүй, хаана ч амьдрах бэлтгэлтэй, дасан зохицох чадвартай байвал зүгээр гэж боддын. Ямар ч нөхцөлд, аль ч орчинд амиа тээгээд явчих мэдлэг, туршлага олж авах хэрэгтэй гэсэн үг л дээ. Жишээ нь элдэв араншинтай хүмүүстэй нэг өрөөнд ажиллаж байгаагаа өөдрөгөөр харвал цаашдаа баргийн чимээ шуугиан, элдэвлэл хийрхэлийг тоолгүй төвлөрч чадах дадал сууж байна гээд бодохоор наяулаа шаагилддаг навсгар өрөөндөө хайр ч хүрэх шиг. Эрүүл агаар, үзэсгэлэнт байгаль, хэнээс ч үл хамаарах буйд ахуй, амгалан тайван хэвшлийн дэргэд өнөө маргаашийн бухимдал, өрц өвтгөж байсан шаналан зэрэг юу ч биш санагдаж, уруулын амтанд хорогдон уйлж дуулж явсныг бодохоор элэг хөшиж, эвкэрч унамаар ч болж байна.

Аа тий, дээрх харилцан ярианд хальт дурдагдсан болоод өөр бусад хөдөөний ажлыг сурч, хийж гийгүүлсэн юм байхгүй тул хойтон зун хүртэл хойшлуулахаар шийдлээ. Найр их, наадам олон, нас ч залуу байна дөө ккк.

Буцламгай 38-р өргөрөг

Сэтгэлд хүрсэн ном, кино, жүжиг хэдэн өдрөөр бодол ээрч, хэн нэгэнтэй хуваалцахгүй л бол санаа амардаггүй хуучин зуршил сэргэж байгаа нь баярламаар ч бас лайтаймаа, мөрөөрөө амьдармаар байхад чинь кк.

Саяын амралтын өдрүүдээр хөдөө явахдаа Хойд Солонгосын ард түмний бодит амьдралаар бичсэн “Атаархах зүйл үгүй” номыг авч явж уншлаа. Нэг хойгт оршдог нэг үндэстэн яагаад хоёр хуваагдан үүрдийн дайсан болсон, тэнд ямар тоглоомын дүрэм үйлчилснээс нэг нь өнөөдөр дэлхийд хөгжлөөрөө тэргүүлэх гүрэн болж, нөгөө нь ертөнц дахины доог тохуу, дарангуйлал, өлсгөлөнгийн сонгодог жишээ болов гэдгийг сэтгүүлзүйн орчин үеийн төрөл non-fiction буюу баримтат утга зохиолын хэлбэрээр, нэлээд өөр өнцгөөс харуулж бичсэн нь сонирхол татав.

Зохиогч нь Барбара Дэмик гэгч америк эмэгтэй, “Лос Анжелес Таймс” сонины Бээжин, Өмнөд Солонгос дахь сэтгүүлчээр олон жил ажилласан, ер нь л Азиар занималдсан нэгэн аж. Тэр хойд Солонгост сурвалжлага хийх санаатай хэд хэд очсон ч үзэл сурталжсан нийгэмд үүн шиг гонжийн жоо голионы баас байдаггүйг мэдэрчээ. Үзүүлэнгийн хот Пхеньяан нь бодит байдлаас хол тасархай хуурамч дүр төрхийг бүрдүүлсэн байдаг бол хил боомт орчмын жуулчдад нээлттэй хэдэн суурин тусгайлан боловсруулан хатуу хөтөлбөр тулгадаг болохоор үнэний учиг олж атгах нь элснээс зүү эрэхээс ч хэцүү аж.

Тиймээс зохиогч хойд Солонгосоос Хятад, Япон, Өмнөд Солонгос рүү дүрвэсэн янз бүрийн насны хүмүүстэй уулзаж, 1945 онд Солонгос үндэстэн хоёр хуваагдсанаас эхлээд Кем Ир Сений цогцлоохыг оролдсон социализм эдийн засгийг нь хэрхэн унагасан, тэр нь ард иргэдийн амьдралд яаж нөлөөлсөн талаар яриулан, тэдний яриаг байж болох бүх гарцаар баталгаажуулж, “хориотой бүс”-д хөл тавьсан хөндлөнгийн хүмүүстэй холбоо тогтоох, баримт цуглуулахад сүүлийн хэдэн жилийг зориулсан байна. Энэхүү ном нь дүрвэгсэдтэй хийсэн түүний долоон жилийн ярилцлагынх нь үр дүн бөгөөд мэдээж энд хэтрүүлсэн, гуйвуулсан, зарим талаар хувь хүний үзэл бодол шингэснийг үгүйсгэх аргагүй. Тэгээд ч хойд Солонгос одоо хүртэл гадаад ертөнцөөс таслагдсан чигтээ байгаа болохоор тэнд чухам юу болдогийг хэнбугай ч дотор нь амьдардаг ард түмнээс давж мэдэх боломжгүй билээ.

Пхеньяанд одоо 108 давхар зочид буудал сүндэрлэж, орчин үеийн жишигт нийцсэн үйлдвэр үйлчилгээний газар ажиллах авч иргэд нь ядуу, эдийн засаг нь уналттай, нэг хүнд оногдох ДНБ-ий хэмжээ үлэмж доогуур, цэрэг, армийн зардал улсын төсвийн ихэнхийг нь залгисан хэвээр байгаа. Дотроо болж буй муу муухайгаа өнгөлөн далдалж нэлээд гүрийсэн ч хоёр сая хүн өлсгөлөнгөөр үхсэний дараа удирдагчид нь уналтад орсноо арга буюу зарласнаар имперлист дайсан гэж үздэг АНУ болон Өмнөдүүдээс тусламж авч эхэлсэн юм. Сүүлийн хэдэн жил цөмийн зэвсэг үл дэлгэрүүлэх гэрээнд нэгдэнэ гэсэн болзолтойгоор тусламжийн хүнсээр гол зогоон тэсч байгаа ч тэдгээр нь жинхэнэ очих ёстой газраа очдоггүй, өдөр нь айлуудад гурил будаа биечлэн тараадаг хэрнээ үдэш нь хаашаа ч юм зөөж хураадагийг энд өгүүлнэ.

Нийслэлд нь хайрт удирдагч Ким Ир Сен, түүний хүү Кем Чин Ирийн тэнгэр баганадсан хэдэн арван сүрлэг хөшөөнд өдөр бүр цэцэг өргөж, хайрлан ширтэж байгаа залуус хаа сайгүй таардаг ч сайн ажигласан хүнд тэдний харц ямар ч баяр баясалгүй харагддаг аж. Цэргийн дүрэмт хувцастнууд хөшөөнд мөргөхөөр тонгойход арьсан гутлынх нь дотроос нүцгэн шагай нь гялсхийдэг гэжуга. Оймс ямар нүдэнд харагдах биш, эх орны хамаг үйлдвэрүүд зогсчихоод байхад далд хувцас хунар ч яамай. Өлмүүн зэлмүүн амьдралын эрхээр жингээ алдаж турж эцсэн бол нийслэлд амьдрах эрхээ хасуулж хөдөө хөөгдөнө, НҮБ-ынхан болон гадныханд тусгайлан бэлдсэн эрүүл чийрэг хүүхдүүдийг л харуулна, ерээд оны эхээр бидний хэсэгхэн мэдэрсэн цахилгааны хязгаарлалт, картын бараа, хүнсний талон зэрэг нь энд ижил дасал болоод удсан амьдрал.

Хувийн өмч битгий хэл хувь хүний нууц гэж байхгүй энэ газар өөрөөсөө өөр хэнд ч итгэх аргагүй, бүгд нэг нэгнээ тагнаж чагнаж, мэдээлж байх үүрэгтэй. Хувь хүний төдийгүй үндэстэн угсаатны эрх ашгийг уландаа гишгэсэн нийгмийн харгис тогтолцоо хүний сэтгэх хийгээд эрх чөлөөг эрхэмлэн дээдлэх үзэл бодлыг арчин, хүлцэнгүй, муу санаатай, бас өөрсдийнхөө төлөө тэмцэх хүсэл эрмэлзэлгүй болгосныг харуулсан хирдхийм хурц жишээнүүдтэй хуудас болгонд таарах болно.

Гэрэлгүйн улмаас харанхуйд дотноссон хосууд, насаараа намын гишүүн болохын төлөө үхэн хатан зүтгэж байгаад өөрийгөө хятадын нохойноос дорд амьдарч байгаагаа тохиолдлоор мэдсэн эмч, “эх оронд ийм их эсгий гутал үйлдвэрлээд байгаа юм бол яагаад миний хүүхдүүд хөл нүцгэн байна” хэмээн гэртээ хэлснийхээ төлөө хөршөөрөө матуулж насаараа шоронд хоригдсон эр гээд номын баатар бүрийн амьдрал үзэл сурталд гинжлэгдсэн бүхэл бүтэн үндэстний эмгэнэлт түүхийг өгүүлжээ.

Үүрийн таван жингээр бүрээн дуунаар босч гимнастик хийхээс эхлээд социалист субботник, Хөдөлмөрийн намын сонсгол гээд хүмүүсийг амсхийх, амьдралаа эргэцүүлэх, тэмцэх завдал өгөхгүй байхыг эрмэлзэнэ. Хөдөлмөрийн намын гишүүн, өндөр албан тушаалтай хэсэг бүлгээс бусад нь дотооддоо үйлдвэрлэсэн цөөн нэр төрлийн хувцасаар л гангарах эрхтэй. Хамгийн ноцтой нь тэднийг төрсөн цагаас нь эхлэн тархийг нь угааж, бусад орнуудаас жаргалтай амьдарч байгаа, ямар ч атаархах зүйл үгүй гэж итгүүлнэ. Нэгдүгээр ангийн математикийн өгүүлбэртэй бодлогод “Найман хөвгүүн, есөн охин Ким Ир Сенийг магтсан сүлд дуулал дуулж байна. Нийт хэчнээн хүүхэд байна вэ” гэх буюу “Японы түрэмгийлэгчдийн эсрэг хийсэн дайны үеэр нэгэн охин эх оронч цэргүүдэд мэдээ дамжуулахаар явж байхдаа захидлаа таван алим хийсэн сагсанд нуун явжээ. Гэтэл цэрэг замд нь зогсоож, хоёр алимыг нь булаан авав. Тэгвэл сагсанд нь хэдэн алим үлдэх вэ?” гэх мэт.

Байдал өнөөдөр ч хэвээрээ байгааг тэнд гурван сараас дээш амьдарч үзсэн хүмүүс хэлдэг. Хоёр жилийн өмнө оюутан солилцоогоор Монголд ирсэн хоёр залуу л гэхэд хаа ч явсан салдаггүй, бие биеэ үргэлж тандаж чагнаж байдгийг мэдэх юм байна. 1990-ээд оноос эхлэн Хойд Солонгосын Өмнөдтэйгээ харилцах харилцаа улам хурцдах болсон. Байсгээд л гал нээж, хөлөг онгоц дэлбэлж, ижил цустай боловч өөр тархитай хоёр үндэстний зөрчилд дэлхийн халуун цэгүүдийн нэг болох 38-р өргөрөг үе үе буцалсаар байгаа. Тэнд зэвсэг техник, соёл хөгжил, үзэл суртал, эдийн засгийн гээд бүх талаар дайн өрнөж буй.

Ким Ир Сений ач, одоогийн удирдагч Ким Жон Илээс ч ихийг хүлээх хэрэггүй, учир нь тэр өвөөгийнхөө адилаар зөвхөн өөрийн хүчинд тулгуурлах "Жүчэ" үзэл суртлыг баримталдаг нэгэн. “Хойд Солонгосчуудад итгэл найдвар бараг үлдээгүй. Нэг үеийг бодвол тэд тотилитор дэглэмээс хэзээ нэгэн цагт салах хэрэгтэйг мэддэг болсон ч юу ч хийж чадахгүй. Чаддаг ганцхан зүйл нь зүгээр л суух. Ингэхдээ зөвхөн тэд л чадах хэв маягаар, хөлөө нугалан цээжиндээ авч өлмийн гүдгэр дээрээ тэнцвэрийн цэгийг нь тааруулан хэдэн цагаар сууж чаддаг. Хийх ажилгүй, суух сандалгүйдээ ингэж сууж сурснаас гадна ямар нэг юм өөрчлөгдөхийг хүлээсэн байдалтай байдаг” хэмээн зохиогч номоо дуусгажээ. Унших тусам Монголд төрсөндөө, монгол хүн болсондоо баярлах сэтгэл төрж байсныг хэлэх хэрэгтэй.

Мунхагийн алдаа ухаантны туршлага болдог. Монголчууд ч ялгаагүй их гүрнүүдийн эрх ашиг, үзэл суртлын золиос болчих гээд байдаг тал бий, болж ч явсан. Буруу бодлого, явцуу эрх ашиг, ядуу сэтгэлгээний балаг баялагтай, малтай улсыг ч тойрохгүй гэдгийг харуулах жишээ олныг дурдаж болно. Бид талхны амтат хачир болоод хэн нэгний ходоод руу орчихгүйн тулд тархи, сэтгэхүйгээ эрүүл байлгахсан.